Vol. 1 No. 1 (2026): QDU “Milliy g’oya va huquq hamda Falsafa va dinshunoslik” kafedralari va EYIB hamkorligidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya
Articles

TRANSCHEGARAVIY GIDRORESURSLARNI BARQAROR BOSHQARISHDA GIDROTEXNIK INFRATUZILMANING PARAMETRIK-GRAFIK ONTOLOGIYASI VA EKOLOGIK DIZAYN REPREZENTATSIYASI

pdf
  • Sharobidinov Muxriddin Xusniddin o‘g‘li
Sharobidinov Muxriddin Xusniddin o‘g‘li
Qo‘qon davlat universiteti magistranti

Published 2026-06-02

Keywords

  • transchegaraviy gidroresurslar, parametrik-grafik ontologiya, muhandislik grafikasi, dizayn nazariyasi, ekologik reprezentatsiya, fazoviy semiotika, gidrotexnik infratuzilma, GIS, BIM, suv diplomatiyasi.
Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Abstract

Ushbu maqolada transchegaraviy gidroresurslarni barqaror boshqarish muammosi muhandislik grafikasi va dizayn nazariyasining ichki ilmiy apparati asosida tadqiq qilinadi. Tadqiqotning markaziy g‘oyasi transchegaraviy suv havzasini oddiy gidrologik obyekt yoki siyosiy-huquqiy kelishuv maydoni sifatida emas, balki parametrik-grafik ontologiya, fazoviy-semiotik kodlash va ekologik dizayn reprezentatsiyasi orqali boshqariladigan murakkab muhandislik-axborot tizimi sifatida talqin qilishdan iborat. Maqolada gidrotexnik inshootlar, daryo o‘zani, suv omborlari, irrigatsiya tarmoqlari, ekologik xavf zonalari, huquqiy chegaralar va foydalanuvchi manfaatlarini yagona grafik modelga kiritish zarurati asoslanadi. Muhandislik grafikasi bu jarayonda faqat chizma chizish vositasi emas, balki fazoviy tafakkur, proyeksion aniqlik, masshtab intizomi, parametrik bog‘lanish va texnik qarorlarning ko‘rinadigan daliliga aylanishi ko‘rsatiladi. Dizayn nazariyasi esa suv boshqaruvida axborot iyerarxiyasi, vizual semiotika, ekologik etika, foydalanuvchiga yo‘naltirilgan interfeys va muloqot madaniyatini shakllantiruvchi konseptual asos sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida transchegaraviy gidroresurslar uchun “gidrotexnik obyekt — grafik parametr — ekologik qiymat — dizayn reprezentatsiyasi — boshqaruv qarori” zanjiriga asoslangan konseptual model taklif etildi.

pdf

References

  1. 1. UNESCO WWAP. The United Nations World Water Development Report 2024: Water for Prosperity and Peace. Paris: UNESCO, 2024.
  2. 2. UN-Water. Transboundary Waters: Sharing Benefits, Sharing Responsibilities. Geneva: United Nations, 2008.
  3. 3. McCaffrey S. The Law of International Watercourses. Oxford: Oxford University Press, 2007.
  4. 4. Rahaman M. M. Principles of Transboundary Water Resources Management and Water-Related Agreements. International Journal of Water Resources Development, 2009.
  5. 5. Loucks D. P., van Beek E. Water Resources Systems Planning and Management: An Introduction to Methods, Models, and Applications. Cham: Springer, 2017.
  6. 6. Zeiler M. Modeling Our World: The ESRI Guide to Geodatabase Design. Redlands: ESRI Press, 1999.
  7. 7. Eastman C., Teicholz P., Sacks R., Liston K. BIM Handbook: A Guide to Building Information Modeling for Owners, Designers, Engineers, Contractors, and Facility Managers. Hoboken: Wiley, 2018.
  8. 8. ISO 19650-1:2018. Organization and digitization of information about buildings and civil engineering works, including building information modelling — Information management using building information modelling.
  9. 9. O‘zbekiston Respublikasi. “Suv va suvdan foydalanish to‘g‘risida”gi Qonun. Toshkent, 1993.
  10. 10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining suv resurslarini boshqarish va irrigatsiya sektorini rivojlantirishga oid farmon va qarorlari. Toshkent.
  11. 11. Abdullayev I., Rakhmatullaev S. Transformation of water management in Central Asia: from state-centric hydraulic mission to socio-political control. Environmental Earth Sciences, 2016.