Vol. 1 No. 1 (2026): QDU “Milliy g’oya va huquq hamda Falsafa va dinshunoslik” kafedralari va EYIB hamkorligidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya
Articles

AMUDARYO VA SIRDARYO HAVZALARIDA TRANSCHEGARAVIY SUV BOSHQARUVINING TARIXIY-HUQUQIY GENEZISI: AN’ANAVIY MIROBLIK TIZIMIDAN POSTSOVET DAVLATLARARO INSTITUTLARGACHA

Qahramon Baxridinov Nabievich; Mirahmedova Humorahon
Qo‘qon davlat universiteti “Tarix” kafedrasi katta o‘qituvchisi; Tarix yo’nalishi I -bosqich talabasi

Published 2026-06-02

Abstract

Ushbu maqolada Markaziy Osiyoda transchegaraviy suv resurslarini boshqarishning tarixiy-huquqiy shakllanish jarayoni Amudaryo va Sirdaryo havzalari misolida kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotda suv boshqaruvi vohaviy dehqonchilik, miroblik instituti, odat huquqi, imperiya davri irrigatsion nazorati, sovet markazlashgan suv taqsimoti va mustaqillikdan keyingi davlatlararo huquqiy-institutsional mexanizmlar kesimida ko‘rib chiqiladi. Maqolaning asosiy ilmiy g‘oyasi shundan iboratki, Markaziy Osiyodagi bugungi suv muammolari faqat gidrologik miqdor yoki texnik infratuzilma masalasi emas, balki uzoq tarixiy davrlar davomida shakllangan boshqaruv madaniyati, irrigatsion modernizatsiya, ekologik zarar va suveren davlatlar o‘rtasidagi yangi huquqiy majburiyatlar majmuidir. Natijada transchegaraviy suv boshqaruvi tarixiy adolat, oqilona va adolatli foydalanish, sezilarli zarar yetkazmaslik, havzaviy yaxlitlik, ochiq axborot almashinuvi va ekologik mas’uliyat tamoyillariga tayanishi zarurligi asoslanadi.

References

  1. 1. Agreement between Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan and Uzbekistan on Cooperation in Joint Management of the Use and Protection of Water Resources of Interstate Sources. Almaty, 18 February 1992.
  2. 2. United Nations. Convention on the Law of the Non-Navigational Uses of International Watercourses. New York, 1997.
  3. 3. UNECE. Convention on the Protection and Use of Transboundary Watercourses and International Lakes. Helsinki, 1992.
  4. 4. Interstate Commission for Water Coordination of Central Asia. Legal and institutional materials on ICWC activity.
  5. 5. International Fund for Saving the Aral Sea. Historical and institutional documents of IFAS.
  6. 6. Dukhovny V.A., de Schutter J. Water in Central Asia: Past, Present, Future. CRC Press, 2011.
  7. 7. Micklin P. The Aral Sea Disaster. Annual Review of Earth and Planetary Sciences, 2007.
  8. 2023.