Vol. 1 No. 1 (2026): QDU “Milliy g’oya va huquq hamda Falsafa va dinshunoslik” kafedralari va EYIB hamkorligidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya
Articles

TRANSCHEGARAVIY GIDRORESURSLARNI BOSHQARISHNING TARIXIY-HUQUQIY ASOSLARI

pdf
  • Xodjayev Olimxon Shavkatovich
Xodjayev Olimxon Shavkatovich
Qo‘qon davlat universiteti Falsafa va dinshunoslik kafedrasi katta o‘qituvchisi, falsafa fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)

Published 2026-06-02

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Abstract

Ushbu maqolada transchegaraviy gidroresurslarni boshqarishning tarixiy-huquqiy asoslari Markaziy Osiyo tajribasi, xalqaro suv huquqi evolyutsiyasi va O‘zbekiston milliy qonunchiligi kontekstida ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda suv resurslari nafaqat tabiiy-iqtisodiy boylik, balki davlatlararo munosabatlar, ekologik xavfsizlik, ijtimoiy barqarorlik va huquqiy javobgarlik bilan bog‘liq strategik omil sifatida talqin etiladi. Maqolada xalqaro suv oqimlaridan adolatli va oqilona foydalanish, sezilarli zarar yetkazmaslik, oldindan xabardor qilish, muntazam axborot almashish va hamkorlik qilish prinsiplari tarixiy-huquqiy taraqqiyotning asosiy mezonlari sifatida ochib beriladi. Shuningdek, Amudaryo va Sirdaryo havzalari misolida transchegaraviy suv munosabatlarining sobiq markazlashgan boshqaruv tizimidan mustaqil davlatlararo huquqiy hamkorlik bosqichiga o‘tishi tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, transchegaraviy gidroresurslarni boshqarishda faqat suv hajmini taqsimlash yondashuvi yetarli emas; bunda tarixiy tajriba, xalqaro-huquqiy majburiyatlar, ekologik xavfsizlik, gidrotexnika inshootlari barqarorligi, milliy manfaatlar va mintaqaviy ishonch mexanizmlarini uyg‘unlashtirish zarur. Maqolada suv boshqaruvining tarixiy-huquqiy modeli “resurs — manfaat — majburiyat — hamkorlik — barqarorlik” zanjiri asosida taklif etiladi.

pdf

References

  1. 1. United Nations. Convention on the Law of the Non-Navigational Uses of International Watercourses. New York, 21 May 1997.
  2. 2. UNECE. Convention on the Protection and Use of Transboundary Watercourses and International Lakes. Helsinki, 1992.
  3. 3. O‘zbekiston Respublikasining “Suv va suvdan foydalanish to‘g‘risida”gi Qonuni. 1993-yil 6-may, 837-XII-son.
  4. 4. O‘zbekiston Respublikasining “Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi to‘g‘risida”gi Qonuni. 2023-yil 30-avgust, O‘RQ-865-son.
  5. 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ilm-fanni 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Farmoni. 2020-yil 29-oktabr, PF-6097-son.
  6. 6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Iqtidorli yoshlarni aniqlash va yuqori malakali kadrlar tayyorlashning uzluksiz tizimini tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori. 2019-yil 3-may, PQ-4306-son.
  7. 7. McCaffrey S.C. The Law of International Watercourses. Oxford: Oxford University Press, 2019.
  8. 8. Salman S.M.A. The United Nations Watercourses Convention Ten Years Later: Why Has its Entry into Force Proven Difficult? Water International, 2007.
  9. 9. Rahaman M.M. Principles of International Water Law: Creating Effective Transboundary Water Resources Management. International Journal of Sustainable Society, 2009.
  10. 10. Dukhovny V.A., Sokolov V.I. Integrated Water Resources Management in Central Asia: Problems of Managing Large Transboundary Rivers. Tashkent: SIC ICWC, 2005.
  11. 11. Qo‘qon davlat universiteti. “Transchegaraviy gidroresurslardan barqaror foydalanishning siyosiy-huquqiy mexanizmlari va ularning falsafiy-ma’naviy asoslari” xalqaro ilmiy-amaliy anjumani axborot xati. Qo‘qon, 2026