Vol. 1 No. 1 (2026): QDU “Milliy g’oya va huquq hamda Falsafa va dinshunoslik” kafedralari va EYIB hamkorligidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya
Articles

SUV DIPLOMATIYASI VA MINTAQAVIY SIYOSATNING STRATEGIK YO‘NALISHLARI

pdf
  • Xodjayev Olimxon Shavkatovich
Xodjayev Olimxon Shavkatovich
Qo‘qon davlat universiteti Falsafa va dinshunoslik kafedrasi katta o‘qituvchisi, falsafa fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)

Published 2026-06-02

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Abstract

Ushbu maqolada suv diplomatiyasi va mintaqaviy siyosatning strategik yo‘nalishlari Markaziy Osiyo geosiyosiy makoni, transchegaraviy daryolar boshqaruvi, ekologik xavfsizlik, xalqaro huquq va yaxshi qo‘shnichilik tamoyillari kontekstida ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda suv diplomatiyasi faqat suv taqsimoti bo‘yicha muzokaralar majmui sifatida emas, balki davlatlararo ishonchni mustahkamlash, nizolarning oldini olish, ekologik barqarorlikni saqlash, iqtisodiy manfaatlarni muvofiqlashtirish va umumiy mintaqaviy taraqqiyot modelini shakllantirishga xizmat qiluvchi murakkab siyosiy-huquqiy mexanizm sifatida talqin etiladi. Maqolada Amudaryo va Sirdaryo havzalari misolida suv masalasining yuqori oqim va quyi oqim davlatlari manfaatlari, energetika va irrigatsiya ehtiyojlari, iqlim o‘zgarishi, Orolbo‘yi ekologik inqirozi, Afg‘oniston omili va xalqaro institutlar faoliyati bilan bog‘liq strategik jihatlari ochib beriladi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, mintaqaviy suv siyosatining samaradorligi suv resurslarini faqat miqdoriy taqsimlash bilan emas, balki havzaviy yondashuv, muntazam axborot almashish, qo‘shma ilmiy ekspertiza, suv-energetika almashinuvi, ekologik monitoring, preventiv diplomatiya va ishonchga asoslangan ko‘p tomonlama muloqot orqali belgilanadi. Maqolada suv diplomatiyasining “ishonch — muloqot — kelishuv — qo‘shma boshqaruv — barqaror rivojlanish” modeli taklif etiladi.

pdf

References

  1. 1. United Nations. Convention on the Law of the Non-Navigational Uses of International Watercourses. New York, 21 May 1997.
  2. 2. UNECE. Convention on the Protection and Use of Transboundary Watercourses and International Lakes. Helsinki, 1992.
  3. 3. O‘zbekiston Respublikasining “Suv va suvdan foydalanish to‘g‘risida”gi Qonuni. 1993-yil 6-may, 837-XII-son.
  4. 4. O‘zbekiston Respublikasining “Gidrotexnika inshootlarining xavfsizligi to‘g‘risida”gi Qonuni. 2023-yil 30-avgust, O‘RQ-865-son.
  5. 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Ilm-fanni 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi Farmoni. 2020-yil 29-oktabr, PF-6097-son.
  6. 6. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston — 2030 strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni. 2023-yil 11-sentabr, PF-158-son.
  7. 7. Qo‘qon davlat universiteti. “Transchegaraviy gidroresurslardan barqaror foydalanishning siyosiy-huquqiy mexanizmlari va ularning falsafiy-ma’naviy asoslari” xalqaro ilmiy-amaliy anjumani axborot xati. Qo‘qon, 2026.
  8. 8. Mirziyoyev Sh.M. Xalqaro Orolni qutqarish jamg‘armasi ta’sischi davlatlari rahbarlari kengashi majlisidagi nutqi. Dushanbe, 2023-yil 15-sentabr.
  9. 9. McCaffrey S.C. The Law of International Watercourses. Oxford: Oxford University Press, 2019.
  10. 10. Salman S.M.A. The United Nations Watercourses Convention Ten Years Later: Why Has its Entry into Force Proven Difficult? Water International, 2007.
  11. 11. Rahaman M.M. Principles of International Water Law: Creating Effective Transboundary Water Resources Management. International Journal of Sustainable Society, 2009.
  12. 12. Dukhovny V.A., Sokolov V.I. Integrated Water Resources Management in Central Asia: Problems of Managing Large Transboundary Rivers. Tashkent: SIC ICWC, 2005.
  13. 13. International Fund for Saving the Aral Sea. Regional cooperation materials on water and environmental issues in the Aral Sea basin.
  14. 14. Interstate Commission for Water Coordination of Central Asia. Materials on Amu Darya and Syr Darya basin water management.
  15. 15. UNRCCA. Preventive diplomacy and cooperation on transboundary water resources in Central Asia.
  16. 16. World Bank. Water Security and Climate Resilience in Central Asia: Analytical Materials and Regional Cooperation Approaches.
  17. 17. CAREC. Water, Climate and Environment Cooperation in Central Asia. Analytical review materials.
  18. 18. TIIAME National Research University. Scientific materials on water diplomacy and sustainable water resources management in Central Asia.